Kobiety z Kresów - ANNA KOWALSKA

Była utalentowaną pisarką. Jej życie można określić jako burzę na morzu. Podziwiana za twórczy żar, jak i za odwagę serca, jaką miały w życiu, nie tylko na papierze. Była pisarką o niezwykłej wrażliwości i niezłomnym duchu. Jej słowa, czy to w powieściach, czy w dziennikach, tchnęły życie i prawdę ludzką, a zarazem głęboką miłość do ojczyzny Pozostawiła po sobie dziedzictwo, które wciąż inspiruje.

Anna Kowalska z domu Chrzanowska urodziła się 26 kwietnia 1903 we Lwowie. Była córką Ludwika Chrzanowskiego. Dzieciństwo spędziła we Lwowie. Tu też ukończyła filologię klasyczną, oraz romanistykę na Uniwersytecie Jana Kazimierza. Miała talent do języków. Władała językami, greckim, łacińskim, niemieckim i francuskim w którym czytała wiele dzieł klasyki. W 1924 roku wyszła za mąż za starszego o dziesięć lat jej profesora ze studiów Jerzego Kowalskiego. Zadebiutowała w 1931 roku z powieścią "Catilina". Z mężem w celach naukowych podróżowała po Europie. Od 1933 roku współpracowała z Lwowskim Zespołem Literackim Przedmieście, którego charakteryzował literacki program lewicujący, ale daleki od komunizmu. Tu poznała pisarzy m. in. Zofię Nałkowską, Gustawa Morcinka, Halinę Kraherską, Kazimierę Muszałówne. Pisała dla tygodnika „Sygnały”. W roku 1936 współorganizowała Zjazd Pracowników Kultury. Po wybuchu wojny Kowalscy pozostali we Lwowie. Jerzy dalej wykładał na uniwersytecie. W 1943 roku Kowalscy opuścili Lwów i wyjechali do Warszawy. Pisarka działała w konspiracji, tu przeżyła powstanie warszawskie. W 1945 roku Kowalscy zamieszkali we Wrocławiu. Jerzy organizował filologię klasyczną na Uniwersytecie Wrocławskim. Anna organizowała życie literackie W roku 1946 przyszła na świat córka Tula. W 1948 roku zmarł jej mąż. W latach 1947 - 1952, pisarka redagowała kwartalnik naukowo-literacki Zeszyty Wrocławskie. Po wyjeździe do Warszawy związała się z pisarką Marią Dąbrowską, którą poznała we Lwowie w 1941 roku. Obie pisarki zamieszkały razem wraz z córką Anną. Dzięki „Dziennikem” , które Anna Kowalska pisała w latach 1927–1969, lepiej rozumiemy epokę i środowisko literackie. Ale przede wszystkim pamiętniki mówią o „wlotach u upadkach”, jej życia. Autoka często postrzegana było jako osoba kointrowersyna, wrażliwa na potrzeby drugieho człowieka i oddana patriotka. W jednym z dzienników zanotowała: „Wszyscy chcą pisać wielkie powieści o narodzie, ale nikt nie chce pisać o rachunkach, które trzeba zapłacić”. Podczas spotkań z pisarzami w Warszawie często dochodziło do sporów. Kowalaska zanotowała: „Rozmowa zaczęła się od powieści, skończyła na polityce. Każdy był najmądrzejszy, dopóki nie podano deseru”. Innym razem kiedy otrzymała pochlebą recenzje jednej z jej książek, zapisała w dzienniku: „Recenzent mnie wychwalał. Podejrzane. Albo nie czytał, albo coś ode mnie chce”. Jedna z anegdot opowiada jak przniosła do Mari Dąbowskiej fragment powieści do przeczytania. Ta po długi powiedziała tylko: „Dobre… ale skróć o połowę”.

W 1949 roku ukazały się wspomnienia Kowalskiej "Uliczki klasztornej”, a w 1956 roku "Safony" Pisarki należały do Związku Literatów Polskich i PEN klubu. W roku 1963 wspólnie odbyły wyprawę do Włoch, Szwajcarii i Paryża, gdzie spotkały się z Gustawem Herling-Grudzińskim i Jerzym Giedroyciem. Związek pisarek nie należał do łatwych. Po powrocie z zagranicy Dąbrowska zamieszkała sama w Komorowie. Autorka „Nocy i Dni” zmarła 19 maja 1965 roku. W testamencie nic nie zapisała partnerce i jej córce. W 1967 roku Anna Kowalska poddała się amputacji piersi. Dwa lata później 7 marca 1969 roku zmarła w Warszawie, przedawkowując tabletki przeciwbólowe. Została pochowana na Cmentarzu Powązkowskim, w Alei Zasłużonych, bardzo blisko grobu Marii Dąbrowskiej.

Fot, autor Benedykt Dorys (1901–1990), domenj publiczna