WIELCY KRESOWIACY - BOLESAW BUJALSKI

Był jednym z najwybitniejszych polskich geologów naftowych, który badał budowę Karpat i pomagał rozwijać polski przemysł naftowy. Walczył jako oficer w czasie obrony Lwowa. Jest symbolem uczonego-patrioty, człowiekiem, który łączył naukę, odwagę wojenną i służbę społeczeństwu aż do tragicznej śmierci po aresztowaniu przez NKWD w 1945 roku.

Bolesław Bujalski urodził się 21 marca 1888 r. w Załoźcach nad Seretem w dawnym województwie tarnopolskim. Był synem lekarza kopalnianego, dr Mariana Bujalskiego i Michaliny ze Stankiewiczów. W latach 1899–1906 uczęszczał do gimnazjum w Kołomyi. Już jako uczeń pasjonował się geologią. Zbierał kamienie, skamieniałości, fragmenty skał z okolic Pokucia, którego okolice słynęły ze złóż ropy naftowej i bogatej geologii Karpat. Był świetnym organizatorem, posiadał niespotykaną wówczas samodyscyplinę, czym budował autorytet wśród kolegów. Galicyjskie gimnazja słynęły z atmosfery patriotycznej. Czytano zakazaną w zaborach literaturę polską. Bolesław po maturze podjął studia na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Lwowskiego. Studiował nauki przyrodnicze, specjalizując się w geologii. Jako student wstąpił do organizacji niepodległościowej Związek Walki Czynnej, przygotowującej kadry dla Legionów. Studenci pod przykrywką „kół naukowych” uczyli się taktyki wojskowej i strzelania.

We wspomnieniach z kręgu geologów lwowskich pojawia się obraz młodego Bujalskiego jako człowieka, który jako student „zawsze nosił kamienie”, bowiem z wycieczek studenckich wracał z kieszeniami pełnymi minerałów. Potrafił zatrzymać się w drodze na zajęcia, gdy zobaczył ciekawy profil geologiczny. Koledzy żartowali, że „poznaje skały szybciej niż ludzi”. Kolejną pasją studencką było rysowanie map. Mawiano, że „widział geologię w terenie”. Ta umiejętność sprawiła, że w późniejszej karierze zaprojektował ponad 200 wierceń poszukiwawczych ropy w Karpatach.

Wkrótce po obronie doktoratu został powołany do rocznej służby w armii austriackiej w Alpach Wschodnich. Służył w 13. Pułku Cesarskich Strzelców Tyrolskich. Po powrocie ze służby wojskowej do czasu wybuchu I wojny światowej pracował jako nauczyciel w prywatnym gimnazjum w Komarnie koło Lwowa. Podczas I wojny światowej służył w wojsku austriackim na froncie włoskim i rosyjskim. W czerwcu 1916 r. został ranny na Bukowinie. Po rocznym leczeniu w dniach 15–23 czerwca 1918 roku walczył na froncie włoskim w bitwie nad rzeką Piawą. 1 listopada 1918 roku, kiedy Ukraińcy zajęli Lwów, Bujalski był w podróży służbowej do Trembowli. Już następnego dnia dołączył do formujących się oddziałów polskich we Lwowie i został komendantem I Odcinka Obrony królewskiego miasta. Za męstwo w walkach i niesamowite zdolności przywódcze został odznaczony Krzyżem Srebrnym Orderu Wojskowego Virtuti Militari. Wkrótce stanął na czele III batalionu 39 pułku piechoty i ruszył za Ukraińcami. W styczniu 1919 r. został ranny pod Prusami koło Lwowa. Po trzech miesiącach dołączył na front. W styczniu 1920 r. podjął pracę w Państwowym Urzędzie Naftowym w Krakowie. Ożenił się z Kwiryną von Hoffmann, z którą miał dwóch synów: Lesława i Janusza. Bujalski nie usiedział na miejscu. Od lipca 1920 r. do końca października 1920 r. brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej. Po wojnie wrócił do Krakowa, a następnie w 1922 przeniósł się do Towarzystwa Naftowego „Galicja” S.A. w Bitkowie w Karpatach Wschodnich. Jednocześnie był współpracownikiem Państwowego Instytutu Geologicznego, a od 1928 r. geologiem PIG w VI stopniu służbowym. Jako rezerwista został awansowany na stopień majora. Kolejne lata poświęcił geologii.

Bujalski brał udział w wykonaniu Mapy geologicznej Polski w skali 1:100 000. Był współautorem Mapy geologicznej polskich Karpat Wschodnich w skali 1:200 000 i autorem wielu innych map, m. in. karpackiego arkusza Nadwórna, Wybuch wojny przerwał te prace. Bujalski zajmował się ponadto stratygrafią i tektoniką tworów budujących przedgórze Karpat Wschodnich. Ale niewątpliwie największą pasją naukowca była geologia naftowa. Bujalski projektował i nadzorował wiele wierceń w rejonie Bitkowa, Borysławia, Schodnicy, Starego Sambora, Gorlic i Sanoka oraz w innych rejonach. W 1928 r. odkrył złoże gazu ziemnego w Strachocinie, które po wojnie stało się jednym z największych złóż gazu w polskich Karpatach.

Naukowiec często pracował ze studentami, którzy nazywali go „Geolog, terenowiec”. Podczas wędrówek badawczych miał zwyczaj powtarzać studentom, że „mapa geologiczna jest dobra dopiero wtedy, gdy przeszło się ją pieszo”. Według wspomnień jego współpracowników zawsze nosił młotek geologiczny – nawet na spotkaniach naukowych. Żartowano, że gdyby ktoś przyniósł na seminarium kamień, Bujalski natychmiast spróbowałby go rozbić, aby zobaczyć świeży przełam.

Uczył młodych ludzi patrzenia na krajobraz jak na zapis historii Ziemi. Podczas zajęć potrafił nagle zatrzymać grupę studentów i powiedzieć coś w stylu: „To, na czym stoimy, ma kilkaset milionów lat – a wy myślicie tylko o obiedzie”. Kiedyś podczas jednego z badań w górach profesor zgubił się razem z grupą studentów, ale zamiast wracać, uznał to za okazję do dalszych obserwacji geologicznych. Wspominał później: „Skoro już się zgubiliśmy, to przynajmniej naukowo”.

Po wybuchu II wojny światowej Bujalski na polecenie Sowietów wrócił do pracy geologa w kopalni ropy naftowej w Bitkowie. Po wkroczeniu Niemców w lipcu 1941 został zatrudniony jako geolog w Beskiden Erdöl GmbH w Stanisławowie. Jako naukowiec walczył nie bronią, lecz siłą intelektu i niezłomnego ducha. W latach 1942–1944 zaangażował się w pracę w Polskim Komitecie Opieki w Stanisławowie, który stanowił lokalną strukturę ogólnokrajowej Rady Głównej Opiekuńczej i został jego przewodniczącym. Po koniec wojny pomagał ludziom uciekającym z wiosek przed banderowcami z OUN UPA. 5 stycznia 1945 Bujalski został aresztowany przez NKWD i osadzony w miejscowym więzieniu. Ślad po nim zaginął w marcu 1945 roku. Polski Czerwony Krzyż w piśmie z 23 grudnia 1959 r. podał jako datę jego śmierci 12 marca 1945. Według relacji współwięźniów, którzy przeżyli, zmarł w więzieniu na skutek chorób

Symboliczny grób Bolesława Bujalskiego znajduje się na Starym Cmentarzu w Jaśle przy ul. Zielonej.

Fot:

Bolesław Bujalski autor nieznany, domena publiczna, https://commons.wikimedia.org

Bolesław Bujalski w latach studiów na Uniwersytecie Lwowskim (zdjęcie pochodzi z archiwum rodzinnego, za: Miecznik J.B., Wołkowicz S., 2013 – Bolesław Bujalski – geolog o bohaterskim życiorysie. Prz. Geol., 61, 4: 230–233.)