WIELCY KRESOWIACY - MELCHIOR WAŃKOWICZ

Jednen z najwybitniejszych reportażystów w historii literatury polskiej. Autor kilkudziesięciu książek. Jego reportaże „Atlantyk Pacyfik Tom 1”, „Bitwa o Monte Casino” czy powieść autobiograficzna „Ziele na kraterze” należą do kanonów literatury polskiej.

Był synem Melchiora, powstańca styczniowego i Marii ze Szwoynickich. Ojciec zmarł w roku urodzenia syna, matka trzy lata póżniej. Melchior wychował się w majątku babki Nowotrzeby na Kowieńszczyźnie. Ukończył gimnazjum gen. P. Chrzanowskiego w Warszawie.

Już jako gimnazjalista, a potem student działał w organizacjach niepodległościowych. W 1911 roku rozpoczął w Krakowie prawo na Uniwersytecie Jagiellońskim i uczęszczał do Szkoły Nauk Politycznych, po której ukończeniu w 1914 został powołany do wojska rosyjskiego. Na podstawie sfałszowanego świadectwa o stanie zdrowia wkrótce udało mu się wkrótce zwolnić.

W 1916 roku, ożenił się z Zofią z Małagowskich.

W latach 1917-1918 był żołnierzem I Korpusu Polskiego w Rosji gen. Józefa Dowbora-Muśnickiego. Walczył z bolszewikami za odwagę w walce został odznaczony Krzyżem Walecznych. Od 1918 roku działał w Towarzystwie Straży Kresowej. pełnił funkcję kierownika Działu Prasy i Propagandy. W 1919 roku w piśmie "Rząd i Wojsko" ukazał się jego pierwszy utwór, "Opowiadanie legionisty Władysława Pasika". Publikował w "Kurierze Warszawskim", "Wiadomościach Literackich" i "Kurierze Porannym". Wówczas wymyślił słynne hasło: "cukier krzepi".

Od 1930 roku Wańkowicz był członkiem Polskiego PEN Clubu. Walczył w Kampanii Wrześniowej. Po zajęciu Polski przedostał się do Rumunii przepływając Dniestr z maszyną do pisania. Pod pseudonimem Jerzy Łużyc pisał w "Dzienniku Żołnierza", "Wiadomościach Polskich" i "Głosie Polski". Był korespondentem wojennym przy II Korpusie Polskim gen. Władysława Andersa. W maju 1944 roku brał udział bitwie pod Monte Cassino i otrzymał Krzyż Walecznych.

Jego starsza córka, Krysia, żołnierka "Parasola", zginęła w Powstaniu Warszawskim. Pisarz został na emigracji, Tam wydał swoje największe dzieło "Bitwa o Monte Cassino".

W 1956 roku przyjął obywatelstwo amerykańskie.

Do Polski na stałe wrócił w maju 1958 roku. Po powrocie zajął się pracą literacką, wygłaszał odczyty, występował w radiu i telewizji.

W 1964 roku podpisał słynny "List 34", protest przeciwko polityce kulturalnej państwa. Oskarżony za współpracę z Radiem Wolna Europa został skazany na trzy lata więzienia. Nie zgodził się na napisanie prośby o ułaskawieni. Po pięciu tygodniach został zwolniony. Do końca był inwigilowany przez UB.

Melchior Wańkowicz zmarł w Warszawie 10 września 1974 roku. Spoczywa na Powązkach.

Fot: autor nieznany, domena publiczna. Melchior Wańkowicz (ok. 1925)

Fot: autor nieznany, domena publiczna. Melchior Wańkowicz po bitwie o Monte Cassino na szczycie „Widma”; w tle Monte Casino, maj 1944,

Fot: Władysław Miernicki., domena publiczna